MetALL – nazwa pochodzi od połączonych skrótów chorób metabolicznych (Met) i alergii (ALL). Jest to duże, wieloletnie badanie naukowe, w którym dzięki obserwacji rodzin chorujących na alergię oraz rodzin bez alergii, będzie możliwe sprawdzenie, czy i jak alergie wpływają na rozwój innych chorób (tzw. chorób cywilizacyjnych, np. cukrzycy, chorób serca) w późniejszych latach życia. 
Badanie ma pomóc zrozumieć, czy osoby z alergią częściej lub wcześniej zapadają na choroby przewlekłe i dlaczego tak się dzieje. Wyniki pomogą zapobiegać tym konsekwencjom poprzez wczesne wykrywanie i odpowiednie leczenie alergii od najmłodszych lat, dając lepszą perspektywę zdrowotną na przyszłość. 
 

Badanie epidemiologiczne MetALL jest finansowane ze środków publicznych przez Agencję Badań Medycznych, realizowane przez Warszawski Uniwersytet Medyczny (Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych, Alergologii i Immunologii), w partnerstwie z Uniwersytetem Medycznym w Białymstoku (Centrum Medycyny Regeneracyjnej, Centrum Bioinformatyki i Analizy Danych, Centrum Badań Klinicznych Laboratorium Genomiki i Analiz Epigenetycznych, a także Biobank) 
 

Udział w badaniu trwa 6 lat (z możliwością przedłużenia) i obejmuje 3 wizyty ambulatoryjne (na początku, po trzech latach i na końcu badania) oraz wywiady medyczne online do samodzielnego wypełnienia raz na kwartał (czyli w odstępie trzech miesięcy). Wizyty odbywają się w placówkach medycznych (przychodniach) uczestniczących w programie.
 

Badanie posiada pozytywną opinię Komisji Bioetycznej przy Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. Udział Uczestnika w badaniu rozpocznie się po podpisaniu przez niego Świadomej Zgody na udział w badaniu. 
Badanie jest prowadzone zgodnie z obowiązującym prawem i standardami naukowymi, w tym zgodnie z zasadami Dobrej Praktyki Klinicznej, Dobrej Praktyki Epidemiologicznej, Deklaracją Helsińską Światowego Stowarzyszenia Lekarzy, Europejską Kartą Praw Pacjentów i Deklaracji Praw Pacjenta, Kodeksem Etyki Lekarskiej (art. 41a/II). 
 

Choroby cywilizacyjne to inaczej choroby związane ze stylem życia. Powstają głównie w wyniku długotrwałego działania czynników związanych z niezdrowymi nawykami żywieniowymi, brakiem aktywności fizycznej, przewlekłym stresem, zanieczyszczeniem środowiska czy używaniem używek. Należą do nich np. otyłość, cukrzyca typu 2, choroby serca, niektóre nowotwory i choroby neurologiczne, także alergie. Wiele z nich można w znacznym stopniu ograniczyć lub im zapobiec poprzez zdrową dietę, regularną aktywność, unikanie używek.

Atopia to wrodzona, genetycznie uwarunkowana skłonność organizmu do nadmiernego reagowania na powszechnie występujące w środowisku czynniki, które u osób zdrowych zwykle nie wywołują uciążliwych objawów. U osób atopowych układ odpornościowy łatwiej wytwarza przeciwciała IgE w odpowiedzi na kontakt z alergenami (np. pyłkami roślin, kurzem, sierścią zwierząt czy niektórymi pokarmami). Sama atopia nie jest chorobą, lecz predyspozycją do rozwoju chorób o podłożu alergicznym, takich jak astma oskrzelowa, atopowe zapalenie skóry czy alergiczny nieżyt nosa.

Do udziału w badaniu zapraszamy dzieci w wieku 6–7 lat (w momencie rekrutacji do badania ukończone 6 lat, nieukończone 8 lat) razem z biologicznymi rodzicami, pod warunkiem udzielenia pisemnej zgody na udział w badaniu oraz zgody na przetwarzanie danych osobowych. Udział w badaniu jest dobrowolny i nieodpłatny.

1.    Rodziny alergiczne – dziecko z rozpoznaną alergią wraz z jednym biologicznym rodzicem, który również choruje na alergię.
2.    Rodziny niealergiczne – dziecko bez objawów alergii wraz z jednym biologicznym rodzicem, który także nie ma alergii (pod warunkiem, że żaden z rodziców biologicznych nie choruje na alergię).

W projekcie przewidziany jest także udział dziadków dzieci włączonych do badania. Ich udział będzie początkowo ograniczał się do wypełnienia ankiety. W miarę możliwości organizacyjnych i finansowych projektu MetALL planowane jest rozszerzenie badań także tej grupy uczestników, zawsze za ich dobrowolną zgodą.
 

Udział w badaniu jest wykluczony dla:

1. osób, które z powodu chorób somatycznych, zaburzeń psychicznych lub innych poważnych trudności życiowych nie są w stanie uczestniczyć w badaniu,
2. rodzin, w których:

•    nie wyrażono świadomej zgody na udział,
•    występuje zły ogólny stan zdrowia,
•    stwierdzono ciężkie choroby prowadzące do niewydolności narządów,
•    zdiagnozowano choroby genetyczne, które mogą predysponować do rozwoju innych poważnych schorzeń,
•    występują wrodzone lub nabyte niedobory odporności.
 

Badanie MetALL prowadzone jest na terenie ośmiu województw: mazowieckiego, śląskiego, podlaskiego, warmińsko-mazurskiego, pomorskiego, kujawsko-pomorskiego, łódzkiego oraz świętokrzyskiego.
Warunkiem udziału w badaniu jest, aby dziecko było pacjentem placówki medycznej uczestniczącej w projekcie, niezależnie od miejsca zamieszkania.
 

Tak, udział jest dobrowolny. Można wycofać zgodę w dowolnym momencie, bez podania przyczyny, bez jakichkolwiek konsekwencji dla uczestnika. 

Uczestnictwo we wcześniejszych badaniach naukowych nie wyklucza możliwości włączenia do aktualnie prowadzonego badania MetALL. Konieczne jest jednak poinformowanie lekarza o udziale w badaniach klinicznych oraz o stosowanej obecnie terapii, np. o odczulaniu.

Rekrutacja do badania przebiega w trzech etapach:

1. Kontakt inicjujący (prescreening)
   Personel przychodni kontaktuje się z rodzicami dzieci spełniających kryteria włączenia, przedstawia możliwość udziału w badaniu i ustala termin wizyty kwalifikującej.
2. Wizyta kwalifikująca (screening)
   Podczas wizyty lekarz szczegółowo wyjaśnia zasady uczestnictwa i uzyskuje od uczestników świadomą zgodę na udział w badaniu. Następnie weryfikuje spełnienie kryteriów udziału oraz kwalifikuje rodzinę do dalszych procedur wykonywanych kolejno przez personel pielęgniarski (pomiary i pobranie krwi).
3. Włączenie do badania

Po analizie wyników badań krwi, lekarz podejmuje ostateczną decyzję o włączeniu rodziny do badania.
 

W badaniu MetALL weźmie udział łącznie ponad 4000 osób, czyli około 2000 rodzin. Każda z przychodni uczestniczących w projekcie ma określoną liczbę miejsc dla uczestników. Limit ten został przydzielony tak, aby liczba rekrutowanych rodzin odzwierciedlała strukturę populacji w poszczególnych regionach kraju.

Zgodnie z zasadami, o istotnych sprawach dotyczących dziecka rodzice decydują wspólnie (chyba że pełnię praw rodzicielskich posiada tylko jeden z nich). Dlatego w badaniu MetALL:

• podczas pierwszej wizyty kwalifikacyjnej (screeningowej) oboje rodzice mogą być obecni i oboje podpisują zgodę na udział dziecka w badaniu,
• jeśli obecny jest tylko jeden rodzic, podpisuje on zgodę oraz dodatkowe oświadczenie potwierdzające, że decyzja o udziale dziecka w badaniu została uzgodniona z drugim rodzicem.
   

Nie, w badaniu uczestniczy tylko jeden biologiczny rodzic – ten, który odpowiada danej grupie badawczej (np. rodzic z alergią przy dziecku z alergią). Jeśli oboje rodzice spełniają kryteria włączenia, do badania wybierany jest ten o płci mniej licznej w badaniu w danym ośrodku.
Drugi rodzic może jednak zostać poproszony o wypełnienie wywiadu medycznego online, aby uzupełnić dane dotyczące zdrowia rodziny, niezależnie od tego, czy jest pacjentem przychodni biorącej udział w projekcie
 

Tak, jest to możliwe, pod warunkiem, że dziecko oraz jeden z rodziców biologicznych spełniają kryteria włączenia do badania. Oznacza to, że jeśli w rodzinie dwoje dzieci i oboje rodzice spełniają wymagane kryteria, cała ta grupa może zostać włączona do badania.

Uczestnicy badania MetALL przechodzą następujące procedury:

1. Badanie lekarskie i wywiad medyczny
   Oceniany jest aktualny stan zdrowia, przebyte choroby oraz historia chorób w rodzinie.
2. Pomiary pielęgniarskie:
   Temperatura ciała, tętno, ciśnienie tętnicze, masa i wzrost, obwody ciała oraz skład ciała.
3. Badania krwi:

• morfologia,
• lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL, trójglicerydy), lipoproteina(a),
• TSH (hormon tyreotropowy),
• glukoza,
• HbA1c (hemoglobina glikowana),
• CRP (białko C-reaktywne)
• swoiste IgE (przeciwciała klasy E wykrywające reakcję na określone alergeny, np. pyłki) – wykonywane u dzieci i rodziców niealergicznych oraz u rodziców alergicznych.

4. Wywiady i ankiety
Wywiad pielęgniarski (prowadzony podczas wizyt w przychodni i/lub rozmów telefonicznych), a także kwestionariusze dotyczące zdrowia, środowiska i stylu życia, przekazywane uczestnikom również w formie online (e-mail i/lub SMS).

Tak. W badaniu uczestniczy jeden biologiczny rodzic dziecka, a wszystkie zaplanowane badania przeprowadzane są zarówno u dziecka, jak i u rodzica.

Udział w badaniu obejmuje następujące etapy:

1. Pierwszy kontakt telefoniczny – wstępna rozmowa i ustalenie możliwości udziału.
2. Pierwsza wizyta w przychodni (początkowa) – kwalifikacja uczestników oraz wykonanie badań początkowych.
3. Monitoring online – co 3 miesiące wypełnianie ankiet dotyczących zdrowia, środowiska i przebytych infekcji (na komputerze lub telefonie).
4. Druga wizyta w przychodni – po 36 miesiącach od pierwszej wizyty; obejmuje badania śródokresowe.
5. Monitoring online – kontynuowany co 3 miesiące.
6. Trzecia wizyta w przychodni – po 72 miesiącach od pierwszej wizyty; obejmuje badania końcowe.

Cały okres obserwacji w badaniu trwa 6 lat.
 

Zakres badań różni się dla dzieci i dla rodziców:

• Dzieci – podczas każdej z trzech wizyt w przychodni przechodzą pełny pakiet badań, obejmujący badanie lekarskie, pomiary oraz pobranie krwi.
• Rodzice – pełny pakiet badań realizowany jest podczas pierwszej i ostatniej wizyty. Podczas wizyty śródokresowej przeprowadzany jest jedynie wywiad medyczny.
   

• Monitoring online odbywa się co 3 miesiące i polega na wypełnieniu ankiet za pośrednictwem Internetu (na komputerze lub na telefonie).
• Ankiety dotyczą m.in. przebytych infekcji, stylu życia oraz środowiska, w którym żyje uczestnik.
• Regularne i terminowe wypełnianie ankiet jest bardzo ważne dla jakości badania i powinno odbywać się zgodnie z harmonogramem.
   

Kontakt z uczestnikami odbywa się poprzez przypomnienia o wizytach i o ankietach, przekazywane mailowo, telefonicznie lub za pośrednictwem SMS. Za kontakt odpowiadają pracownicy ośrodków biorących udział w projekcie oraz zespół badawczy MetALL, pełniący rolę opiekunów uczestników włączonych do badania.

Badania są wykonywane przez wykwalifikowany personel medyczny, a udział w projekcie wiąże się jedynie z minimalnym ryzykiem. Dotyczy ono głównie pobrania krwi – może wystąpić krótkotrwały ból, niewielki siniak w miejscu wkłucia, rzadziej omdlenie lub podrażnienie skóry po zastosowaniu środka do dezynfekcji. Tego typu reakcje zdarzają się rzadko. Jeśli miały miejsce w przeszłości, prosimy o poinformowanie personelu medycznego.
W badaniu stosowane są wyłącznie jałowe, jednorazowe igły i probówki, dlatego ryzyko jest identyczne jak przy rutynowym pobraniu krwi.
 

Nie. Badanie ma charakter wyłącznie obserwacyjny i nie obejmuje leczenia, w tym odczulania. Udział w projekcie nie wpływa na zakres świadczeń medycznych czy dostęp do usług medycznych. Wyniki badań nie są wykorzystywane bezpośrednio w terapii. 

Badanie ma charakter obserwacyjny. Pojawienie się objawów alergii zostanie odnotowane w dokumentacji badania, a udział uczestnika w projekcie będzie kontynuowany.

Tak. Uczestnicy badania epidemiologicznego MetALL są objęci ubezpieczeniem, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 23 grudnia 2020 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotu przeprowadzającego eksperyment medyczny (Dz.U. 2020, poz. 2412).
Ochrona ubezpieczeniowa obejmuje odpowiedzialność cywilną podmiotu przeprowadzającego eksperyment medyczny (sponsora badania czyli konsorcjum Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego i Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku oraz lekarza-badacza prowadzącego badanie) za ewentualne uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia lub śmierć uczestnika w związku z udziałem w eksperymencie medycznym.
 

Jeśli w trakcie badań u uczestnika, który nie miał wcześniej rozpoznanych chorób, zostanie wykryty problem zdrowotny lub ryzyko jego wystąpienia, uczestnik zostanie o tym poinformowany (chyba że nie wyrazi zgody na otrzymywanie takich informacji). Lekarz prowadzący wyjaśni znaczenie uzyskanego wyniku oraz doradzi kolejne kroki, np. konsultacja u odpowiedniego specjalisty w ramach standardowej opieki zdrowotnej.

Nie. Udział w badaniu MetALL ma charakter obserwacyjny i nie jest równoznaczny z leczeniem. Projekt polega na wieloletniej obserwacji i zbieraniu informacji o stanie zdrowia uczestników. Wyniki wykonanych badań mogą stanowić cenne uzupełnienie diagnostyki u specjalisty, jednak nie zapewniają szybszego dostępu do konsultacji ani dodatkowych usług medycznych.
Jeśli lekarz prowadzący badanie stwierdzi potrzebę dalszej diagnostyki lub leczenia, poinformuje o tym uczestnika i skieruje go do odpowiedniej poradni, ale na standardowych zasadach opieki zdrowotnej. Projekt nie finansuje leczenia ani nie umożliwia omijania kolejek do specjalistów. Kwestie te pozostają w zakresie indywidualnego ubezpieczenia zdrowotnego uczestnika.
 

Wizyty odbywają się w przychodniach uczestniczących w badaniu. Każdy uczestnik ma zaplanowane trzy wizyty w ciągu 6 lat trwania projektu, a ich dokładne terminy są ustalane indywidualnie. Pobranie krwi odbywa się podczas wizyt w przychodni.

Tak. Termin wizyty można wybrać, zmienić lub odroczyć po wcześniejszym uzgodnieniu z przychodnią.

Wizyta trwa około 1,5 godziny. Podczas wizyty, dziecku mogą towarzyszyć wyłącznie rodzice lub jeden z rodziców biologicznych, który równocześnie jest uczestnikiem badania.

Tak, trzeba być na czczo. Badania wykonuje personel medyczny. Badania diagnostyczne krwi wykonuje certyfikowane laboratorium diagnostyczne, z którym przychodnia ma podpisaną umowę. 

Terminy przyjęć uczestników badania ustala dana przychodnia. Standardowo wizyty odbywają się od poniedziałku do piątku.
Zmiana przychodni nie powoduje wyłączenia uczestnika  z badania, jednak wymaga uzgodnienia dalszego harmonogramu uczestnictwa z placówką realizującą projekt.
 

Uczestnicy badania (zarówno dzieci, jak i dorośli) mają wykonywane dodatkowe badania diagnostyczne oceniające stan zdrowia. Udział w badaniu daje zatem możliwość wcześniejszego wykrycia ewentualnych nieprawidłowości zdrowotnych i konsultacji z lekarzem. Choć projekt nie zapewnia specjalistycznej opieki medycznej, w przypadku stwierdzenia problemu zdrowotnego, uczestnicy otrzymują zalecenie dalszej diagnostyki.
Udział w badaniu przyczynia się także do rozwoju wiedzy medycznej, co w przyszłości może przynieść korzyści nie tylko rodzinom uczestniczącym w programie MetALL, ale również innym.
 

Udział w badaniu nie wiąże się z korzyściami finansowymi. Projekt nie przewiduje wypłaty wynagrodzeń, zwrotu kosztów dojazdu ani wystawiania zwolnień lekarskich. Na prośbę uczestnika, lekarz może wystawić zaświadczenie o odbyciu wizyty lekarskiej w ramach badania.

Drugi rodzic proszony jest o wypełnienie wywiadu alergologicznego, co umożliwi pełniejszą ocenę uwarunkowań zdrowotnych w rodzinie.  Zbierane dane dotyczą występowania objawów chorobowych oraz czynników środowiskowych.

Dane osobowe uczestników są pseudonimizowane, czyli zastępowane indywidualnym kodem zamiast imienia i nazwiska. Dokumentacja przechowywana jest wyłącznie w zabezpieczonych systemach i pomieszczeniach. Dostęp do danych mają jedynie uprawnione osoby, tj. członkowie zespołu badawczego (pracownicy Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku - UMB i Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego - WUM) odpowiedzialni za infrastrukturę naukową.
W systemach poza ośrodkiem prowadzącym badanie, dane osobowe są całkowicie oddzielone od danych medycznych. Dokumentacja zgromadzona przez badacza oraz osoby upoważnione w ośrodkach przechowywana jest z zachowaniem zasad bezpieczeństwa i poufności, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
 

Biobankowanie polega na bezpiecznym przechowywaniu próbek biologicznych (np. krwi, moczu, śliny) w specjalnych warunkach, aby mogły być w przyszłości wykorzystane do badań naukowych. W trakcie projektu próbki krwi pobierane są trzykrotnie (3 razy w ciągu 6 lat).
Pobrane w przychodni próbki są odpowiednio oznaczane unikalnym kodem, co oznacza, że dane osobowe nie są bezpośrednio powiązane z próbką. Następnie próbki są zamrażane i przechowywane w warunkach, które pozwalają zachować ich właściwości przez wiele lat.
Dostęp do próbek mają wyłącznie upoważnieni naukowcy i personel medyczny zaangażowany w projekt, a także pracownicy Biobanku Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Próbki są więc całkowicie anonimowe dla badaczy – widoczny jest jedynie kod, a nie imię czy nazwisko uczestnika.
 

Próbki biologiczne są przechowywane do momentu ich pełnego wykorzystania, utraty przydatności badawczej lub wycofania zgody przez uczestnika – wówczas zostają zniszczone. Dane medyczne są archiwizowane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Tak. Uczestnik ma prawo, w każdej chwili, wycofać zgodę na udział w badaniu lub ograniczyć przetwarzanie swoich danych, bez żadnych konsekwencji. W takim przypadku próbki biologiczne zostaną zniszczone, a dane nie będą dalej przetwarzane.
Rezygnację z udziału w badaniu można zgłosić na każdym jego etapie i może ona dotyczyć:

• całkowitego wycofania zgody (wszystkie zgromadzone dane oraz próbki biologiczne zostają zutylizowane),
• rezygnacji jedynie z dalszego udziału (dotychczas zebrane dane i próbki pozostają w dokumentacji badania).
   

Badania genetyczne polegają na analizie DNA, czyli „instrukcji” zapisanej w komórkach ciała każdego człowieka. Dzięki nim można ustalić, jakie cechy dziedziczymy po rodzicach, czy posiadamy wrodzoną predyspozycję do niektórych chorób oraz jak nasz organizm może reagować na określone leki. Materiał do takich badań najczęściej pobiera się z krwi.
Obecnie projekt nie obejmuje badań genetycznych (np. pełnego sekwencjonowania genomu). Mogą one jednak zostać przeprowadzone w przyszłości, pod warunkiem uzyskania dodatkowego finansowania badań naukowych.
 

Badania epigenetyczne polegają na analizie, w jaki sposób czynniki środowiskowe i styl życia wpływają na aktywność naszych genów. Geny można traktować jak „instrukcję” zapisaną w DNA, ale to, czy dana instrukcja zostanie „włączona” lub „wyłączona”, zależy m.in. od diety, miejsca zamieszkania, narażenia na zanieczyszczenia czy stres. W naszym badaniu analizujemy więc nie tylko same geny, ale także mechanizmy ich regulacji i zmiany aktywności pod wpływem środowiska i codziennych doświadczeń.
Obecnie badania epigenetyczne nie mają wartości diagnostycznej, tzn. nie służą do stawiania rozpoznań ani formułowania zaleceń medycznych dla uczestników projektu. Liczymy jednak, że dzięki naszym badaniom uda się opracować nowe biomarkery, które w przyszłości pomogą skuteczniej chronić zdrowie i zapobiegać chorobom cywilizacyjnym.
 

W projekcie MetALL badacze koncentrują się na wynikach naukowych. Nie planuje się rutynowego przekazywania szczegółowych raportów z badań genetycznych uczestnikom.
Jeśli jednak w trakcie analiz genów zostałaby wykryta u uczestnika istotna informacja medyczna (np. wariant genetyczny wskazujący na ryzyko wystąpienia poważnej choroby, której można zapobiegać lub którą można leczyć), uczestnik zostanie o tym poinformowany – pod warunkiem, że wyraził zgodę na otrzymywanie takich informacji.
Należy pamiętać, że zgodę udzieloną na uczestnictwo w projekcie można w każdej chwili zmienić.